ECHO II: 'Tradition in Transition'
Καλλιτεχνική Φιλοξενία στη Σόφια, με χρηματοδότηση ΕΕ
Την άνοιξη και το καλοκαίρι του 2021, ο Έλληνας εικαστικός Έννιος Έρως Γιώγος επιλέχθηκε να εκπροσωπήσει την Ελλάδα στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα καλλιτεχνικής φιλοξενίας ECHO II (European Cultural Heritage Outreach). Με θεματικό άξονα το «Tradition in Transition», το πρόγραμμα συγκέντρωσε καλλιτέχνες από όλα τα Βαλκάνια για να διερευνήσουν πώς η τοπική κληρονομιά μπορεί να επανερμηνευθεί μέσα από το πρίσμα της σύγχρονης τέχνης.
Η Φιλοξενία: Ένας Μήνας Έρευνας και Δημιουργίας
Από την 1η έως τις 28 Μαΐου 2021, ο Γιώγος εγκαταστάθηκε στη Σόφια της Βουλγαρίας, δουλεύοντας σε εξειδικευμένα ατελιερ κοντά στο όρος Βιτόσα και στο Περιφερειακό Ιστορικό Μουσείο. Κατά τη διάρκεια αυτού του μήνα εμβάθυνε στην πολύπλοκη ιστορία της πόλης — από τις αρχαίες ρίζες της ως Σερδική έως τον ρόλο της ως σύγχρονης ευρωπαϊκής πρωτεύουσας.
Η Ιδέα
«Η δουλειά μου είναι μια έρευνα στην «αισθητική των θραυσμάτων» και στους μηχανισμούς της συλλογικής μνήμης μέσα στη μεταμοντέρνα συνθήκη. Το project Coexistence, που αναπτύχθηκε κατά τη φιλοξενία μου στη Σόφια, είναι μια εννοιολογική εξέλιξη της μακρόχρονης μελέτης μου για το Πένθος.
Αφετηρία υπήρξε ένα προσωπικό κειμήλιο: ένα κομποσκοίνι που ανήκε στον πατέρα μου. Αντιμετωπίζω το αντικείμενο αυτό όχι ως στατικό θρησκευτικό τεχνούργημα, αλλά ως μια οικουμενική «τεχνολογία» πνευματικής επικοινωνίας. Μέσα από επιτόπια έρευνα με τις διαφορετικές κοινότητες της Σόφιας — από τους καταυλισμούς των Ρομά έως τις αραβικές συνοικίες — αναγνώρισα το κομποσκοίνι ως έναν κοινό μίτο. Είναι σύμβολο «πρόθεσης» και «ευχής» που υπερβαίνει τα δόγματα, αποδεικνύοντας ότι η λαϊκή παράδοση δεν είναι κλειστό σύστημα, αλλά μια δυναμική ενέργεια που τρέφει το παρόν.»
Έννιος Έρως Γιώγος
Η Ιδέα και η Καλλιτεχνική Έρευνα
Μια γέφυρα πίστης και πένθους
Το project αποτέλεσε εννοιολογική συνέχεια της προηγούμενης έρευνας του Γιώγου στα θέματα του πένθους και της παράδοσης, με επίκεντρο το κομποσκοίνι ως συμβολικό αντικείμενο. Για τη φιλοξενία πρότεινε το κομποσκοίνι ως οικουμενικό εργαλείο πνευματικής πρακτικής που υπερβαίνει τα θρησκευτικά όρια, καθώς απαντάται σε παρόμοιες μορφές στον Χριστιανισμό, το Ισλάμ και τον Ινδουισμό.
Επιτόπια έρευνα και πολιτισμική συνύπαρξη
Κατά την παραμονή του στη Σόφια, ο Γιώγος πραγματοποίησε σειρά συνεντεύξεων με διαφορετικές τοπικές ομάδες, μεταξύ των οποίων η κοινότητα των Ρομά, γυναικείες συντεχνίες χειροτεχνίας και η αραβική κοινότητα. Η έρευνα του αποκάλυψε ότι η χρήση κομπολογιών ή κομποσκοινιών αποτελεί κοινό μίτο ανάμεσα σε αυτές τις φαινομενικά διαφορετικές μειονότητες.
Η Δομή της Εγκατάστασης
Στην τελική εγκατάσταση του «Coexistence», το κομποσκοίνι λειτουργεί ως το πρωταρχικό μορφολογικό εργαλείο:
1. Τα 72 Θραύσματα (σπονδυλωτό πλέγμα) — μια σειρά 72 έργων μικτής τεχνικής (20×20 εκ.), οργανωμένων σε οκτώ διακριτές ομάδες. Με αφετηρία τη ζεν παράδοση των κύκλων Enso, τα έργα αποδομούν και ανασυνθέτουν στοιχεία του ελληνικού και του αρχαίου βουλγαρικού αλφαβήτου. Κάθε θραύσμα αντιπροσωπεύει μια συγκεκριμένη κοινότητα, αποτυπώνοντας την ένταση ανάμεσα στην ατομική πρόθεση και τη συλλογική αρμονία.
2. Χωρική αναμόρφωση (η αντίληψη του θεατή) — Μεγάλης κλίμακας αιωρούμενοι καμβάδες (έως 333 εκ.) αξιοποιούν την αναμορφική προοπτική. Πρόκειται για «ζωγραφική του αμφιβληστροειδούς», όπου η εικόνα — με σύμβολα όπως η Χρυσή Τομή (Φ) και το σήμα του απείρου — αποκαθίσταται μόνο από συγκεκριμένα σημεία θέασης. Αυτό το χωρικό παιχνίδι αντικατοπτρίζει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε τις κοινωνικές και προσωπικές προκλήσεις: η «αλήθεια» της εικόνας εξαρτάται εξ ολοκλήρου από τη θέση και την οπτική του θεατή.
3. Θνητότητα (το ευρημένο αντικείμενο και το τελετουργικό) — Στο κέντρο βρίσκεται μια γλυπτική εγκατάσταση με ένα ξύλινο μπαστούνι πεζοπορίας που βρέθηκε σε σπηλιά του όρους Βιτόσα. Χρησιμοποιήθηκε ως προέκταση του πινέλου κατά τη ζωγραφική διαδικασία, ενσαρκώνοντας ένα σαμανιστικό τελετουργικό. Λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στο αστικό περιβάλλον και στην αρχέγονη ενέργεια του βουνού, ως οριζόντιος άξονας που συμβολίζει τη θνητότητα και τη χαμένη αρμονία ανάμεσα στον άνθρωπο και τη φύση.
Η Έκθεση στην Credo Bonum Gallery
Τα τελικά έργα παρουσιάστηκαν στην Credo Bonum Gallery, έναν από τους πιο αντιπροσωπευτικούς χώρους σύγχρονης τέχνης της Σόφιας. Σε επιμέλεια της Vessela Nozharova, η έκθεση «Tradition in Transition» διήρκεσε από τις 29 Ιουλίου έως τις 20 Αυγούστου 2021.
Η συμβολή του Γιώγου, το «Coexistence», στάθηκε ως μαρτυρία της δύναμης της διακρατικής κινητικότητας. Θέτοντας τις σύγχρονες ελληνικές τεχνικές σε διάλογο με τη βουλγαρική κληρονομιά, η εγκατάσταση κάλεσε το κοινό να αναθεωρήσει πώς κατοικούμε μια κοινή ευρωπαϊκή ταυτότητα.
